Trong lịch sử văn hóa thế giới, ít có một người có năng lực sáng tạo phong phú và phi thường như Tagore. Ông đã sáng tác 52 tập thơ, 42 vở kịch, 12 cuốn tiểu thuyết, hàng trăm truyện ngắn hay, hàng ngàn bài hát có giá trị; ngót ngàn bức tranh, trong đó có nhiều bức đã được trưng bày trong các bảo tàng mỹ thuật lớn trên thế giới.

Ông còn là một nhà triết học lừng lẫy, nhà giáo dục tâm huyết, nhà nghiên cứu văn học Ấn Độ cổ đại và ngôn ngữ Bengali.

Sau chiến tranh thế giới lần thứ I, ông đi khắp nơi trên thế giới để cổ vũ cho phong trào đấu tranh giành độc lập của các dân tộc bị áp bức trên thế giới. Ông đã đến Mỹ, Liên Xô, Trung Quốc, Anh, Pháp, Ba Tư và cả Việt Nam.

Năm 1913, với tập thơ Dâng, ông trở thành người châu Á đầu tiên lãnh giải Nobel về văn học.

Năm 1924, tin Rabindranath Tagore sẽ đến Việt Nam đã làm tốn hao không biết bao nhiêu sách vở, bút mực. Hầu như các báo, nhất là làng báo Sài Gòn, nơi Tagore dự định dừng chân ba ngày trên đường du thuyết khắp thế giới để cổ vũ cho hòa bình, đã dành nhiều trang bài, đăng ảnh, giới thiệu về thân thế, sự nghiệp văn chương của nhà thi sĩ vào loại bậc nhất của Á Đông này. Ai ai cũng háo hức chờ đón vị khách quý đến từ Ấn Độ. Nhưng người mong đợi Tagore đến Sài Gòn nhiều nhất vẫn là tầng lớp trí thức yêu nước.

Thi sĩ Đông Hồ cho rằng trí thức Việt Nam khoảng mấy năm đó "say mê với các nhà cách mạng ra mặt chống đối với vũ lực đế quốc. Họ thấy Tagore cũng như Gandhi thuộc về hạng người chí sĩ hy sinh ái quốc dám lên tiếng, dám hành động chống xâm lăng, chống đế quốc thực dân để đòi hỏi độc lập cho nước nhà. Họ không được công khai đón tiếp Phan Sào Nam, Nguyễn Thượng Hiền thì họ đón Tagore cho hả lòng hả dạ"...

Chuẩn bị công phu như vậy, nhưng cuối cùng Tagore... đã không đến Sài Gòn. Từ Trung Quốc, ông đáp tàu về thẳng Ấn Độ để lại sự ngỡ ngàng trong lòng những người ngưỡng mộ tài năng và tính cách của ông. Nhưng năm năm sau, Tagore đã ghé lại Việt Nam trên đường từ Nhật Bản đi Angers. Không thấy các báo thời đó nói rõ Tagore đã lưu lại Sài Gòn trong thời gian bao lâu, bốn hay năm hôm, nhưng khi tàu thủy vừa cập cảng ngày 21-6-1929 thì ngay trong ngày, báo Tribune Indochinoise đã tổ chức một cuộc mít tinh trọng thể để chào mừng Tagore.

Ký giả Lê Trung Nghĩa, phóng viên của báo, đồng thời là một họa sĩ có tài, đã đến phỏng vấn Tagore và vẽ chân dung của ông bằng chì than trên giấy trắng khổ 50 x 65 cm. Bức ảnh tranh Tagore râu tóc bạc phơ, áo đen, ngồi cầm bút, đặt tay lên bàn, có chữ ký Tagore ở một bên góc hiện nay vẫn được gia đình nữ sĩ Ái Lan lưu giữ.

Sáng chủ nhật 23-6, Tagore ghé thăm báo Phụ nữ Tân văn và Nha Thương cuộc. Những người làm báo Phụ nữ Tân văn có đưa cho Tagore xem số báo viết về Tagore có đăng hình ông thì mới phát hiện ra: thì ra những bức ảnh đã đăng trong các báo xưa này còn kém xa cái nét tươi ở gương mặt, cái tinh thần ở đôi mắt, dường như có hào quang sáng rực ở con người có "tiên phong đạo cốt" ấy.

Bà Nguyễn Đức Nhuận trong bài viết "Thi sĩ Tagore ghé viếng tòa soạn báo Phụ nữ Tân Văn" cũng phải cải chính: "Trước tôi vẫn tưởng ông Ấn Độ này cũng da đen như ông Gandhi và phần nhiều người xứ ấy, bây giờ mới biết là mình lầm. Ông cao lớn người, tuổi gần 70 mà quắc thước lắm. Nước da trắng mịn và ửng đỏ; mũi cao, trán rộng. Rõ ràng là trán của một nhà tư tưởng, bàn tay giống như bàn tay của các bà khuê các, ngón tròn mà trắng.

Ông thuộc về một dòng vọng tộc, sanh trưởng ở một chốn phong lưu; hàng ngày chỉ có một việc ngâm thơ, vịnh phú, bởi thế mới có mấy cái đặc sắc ấy. Viết tới đây, tôi còn nhớ lời ông Gandhi trong một cuộc bút chiến với ông - bút chiến mà đằm thắm lắm - có tật hô rằng "Ông Tagore, ông cũng phải đi dệt vải như chúng tôi!". Dệt vải thì chắc là nhà thi sĩ không được sành, chớ dệt nên những câu cẩm tú thì khéo lắm, khéo cho đến nỗi ông là người Á Đông lần thứ nhất được phần thưởng Nobel".

Đến Sài Gòn, Tagore bắt mắt ngay với bộ cánh Việt Nam, mặc dầu bề ngoài ông cũng chẳng khác gì "một bậc lão thành đạo mạo An nam" trên đội cái mũ nhung đen, dưới mặc cái áo trắng dài và rộng, kính kẹp mũi, râu trắng dài.

Người Sài Gòn ngạc nhiên và thích thú trước cái ý tưởng ngộ nghĩnh của ông: muốn đi dạo phố trong bộ cánh Việt Nam. Điều đó không có gì khó khăn. Ông được dẫn đến một nhà may nổi tiếng, thế là chỉ trong vòng một ngày nguyện vọng của ông được thỏa mãn. Ngay buổi sáng hôm sau, trên đường phố tấp nập đông vui có một người Ấn Độ cao lớn, râu tóc bạc phơ diện bộ áo dài gấm bông bạc, khăn đóng nhiễu đen, quần lãnh trắng, giày Gia Định, ung dung đi bát phố Sài Gòn, hệt như một người Sài Gòn.

NGÔ QUANG HIỂN

Anh bắt gặp trên tóc

Thoáng hương xưa rất Huế

Của một thời vụng dại

Chẳng đếm bước em đi ...

Anh đếm được trên vai

Mười sợi thương sợi nhớ

Sợi nào dành cho Huế

Sợi nào để riêng anh ?

Anh bắt gặp bước chân

Vào đời anh nhè nhẹ

Đôi guốc mộc ngày xưa

Chẳng vấn vương bụi trần

Anh bắt gặp được em

Anh tìm lại được mình

Bên nhau ngày ở Huế

Mộng đời cứ phiêu diêu

ĐÀO MINH TUẤN

Đây là một đoạn nhật ký Trịnh Công Sơn viết năm 1969, khi vừa tròn 30 tuổi, lúc anh đã có nhiều sáng tác được công chúng biết đến và yêu mến...

Vào đầu mùa xuân này tôi có ba mươi tuổi chẵn. Câu nói đã  xa lặp lại mãi âm thầm trong trí tôi: Tam thập nhi lập. Riêng tôi chả lập được gì cả.

Tôi đang ở trong một thành phố có những vết tích cổ xưa của đền đài thành quách. Bây giờ những thứ đó cũng không nói lên được điều gì. Thỉnh thoảng nhìn lại cũng có gợn lên trong lòng một chút buồn bâng quơ vậy thôi. Người ta chỉ còn chú ý đến những đổ nát quanh thành phố và ngay trên những đền đài đó.

Có lần tôi cùng vài người bạn đưa một cô bạn từ xa đến, đi thăm những đền đài này, cô bạn thắc mắc hỏi sao người ta chưa lo sửa sang lại những nơi này. Người bạn tôi cười bảo: lo gì, cứ làm một cuộc cách mạng, lo cho mọi việc khác xong thì một trăm cái đền đài này xây cũng nổi. Đó là câu chuyện nhỏ của năm vừa qua, vào khoảng đầu mùa hạ. Bây giờ là mùa xuân của một năm mới. Mùa xuân mà tôi vừa đến tuổi ba mươi.

Tôi đã dự định sẽ tổ chức sinh nhật của mình thật lớn để mừng tuổi khởi đầu cho sự trưởng thành thật sự. Tôi có nói điều đó với mấy đứa em, cả với mẹ tôi nữa. Những đứa em gái có vẻ mừng, nhắc nhở luôn và chờ đợi. Chúng nó hỏi tôi tổ chức như thế nào, dọn ăn ra sao và mời những ai đến. Tôi cũng vẽ ra một không khí thật rực rỡ và bảo thôi chờ đến đó hẵng hay.

Ngày sinh nhật cuối cùng đã đến cùng với mùa xuân. Hàng cây trước nhà đã thay lá xanh nõn. Và tôi, cũng như những đứa em đã quên hẳn ngày sinh nhật đã vẽ ra từ năm ngoái. Hai ngày sau ngày sinh nhật, tôi nhận được một điện tín. Đó là điện tín của một người con gái dễ thương nhưng không yêu gửi một lời chúc mừng sinh nhật.

Tôi đã bỏ một buổi chiều để nghĩ về ngày sinh của mình cách đây ba mươi năm. Làm sao còn nhớ được cái ngày khởi đầu cho một đời người xa heo hút như thế. Tôi thử kiểm điểm lại xem mình đã làm được gì. Tôi nhớ năm mười lăm tuổi có lần tôi đã mơ ước được đến tuổi hai mươi để làm người lớn, để được hút thuốc, được tự do đi chơi nơi này nơi nọ, được làm tất cả những gì mà với tuổi 15 tôi chưa có quyền làm. Như thế mà đã 15 năm nữa. Tuổi mơ ước làm người lớn cũng đã đi qua. Đi qua với một số kỷ niệm buồn vui có khi không còn nhớ rõ.

Thời gian mơ ước được làm người lớn cũng là thời gian của mối tình đầu tiên. Cũng là thời gian đã được yêu và được nhìn người yêu mình đi lấy chồng. Cuộc tình duyên này không cân xứng về tuổi tác nhưng cân xứng về danh vọng và nhan sắc. Điều này đã trở thành cổ điển và không gây thêm được một chút ngạc nhiên nào trong xã hội nho nhỏ của thành phố. Tuy thế, riêng tôi là một thất vọng lớn không lường được. Sau đó là những mối tình khác nhưng tôi vẫn khó xoá được mặc cảm (tuy càng ngày càng mỏng dần trong tôi) đối với thành phố này.

Bây giờ tôi đã 30 tuổi.

Ba mươi cây nến không cây nào được đốt lên. Buổi chiều trong căn phòng chỉ còn lại mình tôi, những đứa em gái đã đi học. Một thằng em trai làm ăn ở xa. Một đứa khác đang hành quân trên đỉnh một núi cao mà có lần nó bảo là sương mù quanh năm lạnh lắm. Mẹ tôi thì sang phố từ sau bữa cơm trưa.

Tôi nhớ đến tên những thằng bạn thân, bây giờ mỗi đứa đang ăn, ngủ, nhậu hay hiểm nguy trên những địa thế khác nhau của mặt đất này. Ví dụ lúc này có thằng Tường  ở đây thì nó sẽ uống thật cạn một ly rượu và mang cái ly ra dòng sông bên cạnh nhà để vứt xuống. Không hiểu nó đã vứt được bao nhiêu cái ly xuống biển, xuống sông, xuống đèo cho những sinh nhật bạn bè. Đó cũng là một thói quen làm người khác dễ nhớ đến. Tất cả đều đã phiêu bạt. Như tôi cũng đã phiêu bạt.

Những lần quay về lại với căn nhà này tôi luôn luôn mang cảm giác sự trở về của một đứa con đi hoang. Thời gian trở về bao giờ cũng là thời gian để nằm nghỉ và dưỡng sức. Như một con bệnh mệt mỏi, rã rời...

TRỊNH CÔNG SƠN

Như một nén nhang tưởng về một Người tài hoa của mọi thời đại...

Dã tràng 1:
Lời biển vọng
Dã tràng xe cát biển Đông
Dã tràng dã tràng dã tràng xe cát biển Đông
Dã tràng , dã tràng dã tràng xe cát hoài công
Trùng dương ơi mấy ngàn năm
Gọi miên man cho sóng triều lên
Quên dã tràng ngày đêm xe cát

Trùng dương ơi sao nỡ bỏ quên
Gọi cơn đau khi sóng triều lên
Công dã tràng muôn đời vỡ tan
Trùng dương , trùng dương gọi xa cồn nhớ
Trùng dương đưa sóng vào bờ
Ngày đêm nghe nắng nghe mưa
dã tràng vẫn đem hoài công
Hải đăng mắt đêm gọi mãi
Trùng dương đưa sóng vào bờ
Đùa lên biển cát hoang vu
xoá từng mảnh công dã tràng

Dã tràng khóc cho thân mình
Trùng dương trùng dương gợi xa cồn nhớ
Trùng dương ..... nhớ ....


Tiếng hát của dã tràng - bể cát và thân phận đó
Khi mưa lên, khi nắng về,
khi sương rơi, khi thu buồn,
khi chim én bay vào mùa xuân,
mình tôi đi, triền núi đến,
tôi xe cát nghe thân lưu đày,
mình tôi đi, làn sóng đến,
nghe công vỡ cho thân ru mềm.
Trùng dương ơi đã mấy ngàn năm,
gọi miên man cho sóng triều lên,
quên dã tràng đêm ngày xe cát,
trùng dương ơi sao nỡ bỏ quên,
gọi cơn đau khi sóng triều lên
công dã tràng muôn đời vỡ tan.


Bãi cát chiều và lời vỗ về của người khách lạ
Này dã tràng ơi nghe thân lưu đày,
ngàn năm còn mãi, ngàn sau còn mãi
cho vai thêm gầy khi nắng khi mưa .
Trùng dương lên, trùng dương lên,
bờ cát trắng, bờ cát trắng,
trùng dương lên gọi mây thêm cho sóng cuồng nộ


Niềm đau vô vàn của thân phận
Thôi còn gì nữa đâu, còn gì nữa đâu,
xác dã tràng trắng bể thù sâu
Không còn gì nữa đâu
còn dài mãi sau đời lên cơn đau


Lời nói trên không
Trùng dương ơi đã mấy ngàn năm
gọi miên man cho sóng triều lên
quên dã tràng đêm ngày xe cát .
Trùng dương ơi sao nỡ bỏ quên
gọi cơn đau khi sóng triều lên
công dã tràng muôn đời vỡ tan


Dã tràng 2:
Tuổi 20 vào đời
Khi tôi nghe đời gọi chân bước vô không ngập ngừng
khi tôi nghe đêm dàị lòng hoài mong ánh sáng
khi hai mươi tuổi rồi có những đêm chong đèn ngồi
chợt nhìn sâu đêm tối chợt hồn nghe tiếng nói dã tràng
dã tràng dã tràng xe cát biển đông
dã tràng dã tràng dã tràng xe cát hoài công


Niềm đau khoảng không
Từ đó tuổi hai mươi không còn biết vui
Từ đó đêm suy tư cho đời lắng sâu,
những đêm khuya về rã rời,
bàn tay hoang vu gọi mãi,
gọi vào niềm không buốt đau,
gọi vào ngày sau nhớ nhau


Buồn vui và tuổi đó
Xuân hạ thu đông bốn mùa làm tóc trắng,
tôi gọi tên tôi khắp chốn non ngàn,
tôi dìu tôi đi giữa trời lên bão tố,
xuân hạ thu đông theo gót chân hờ


Chốn nương náu
Gọi vào tình yêu, gọi vào tình yêu, gọi vào tình yêu,
sáng lên đồi núi bắt loa gọi vào tình yêu


Lời buồn thánh
Ôi ! thiên đàng thuở nhỏ, ngai vàng từ thuở
thuở mới sinh ra trời đất là nhà
nay đã mất rồi trong tuổi đôi mươi
Ngai vàng đã mất lâu rồi
thân đày dấu trong môi cười
tay dài gối giấc ngủ vùi
nghe mình hóa thân lâu rồi


Bốn mùa là niềm vô vọng
Xuân hạ thu đông bốn mùa làm tóc trắng
tôi gọi cơn đau cho nước vỡ nguồn
tôi dìu tôi đi giữa trời lên bão tố
dã tràng hai tay với tháng năm chờ


Ngỏ ý
Còn gì đâu, còn gì đâu mà không thương nhau
Niềm hoang vu gói đầy mắt dại
Niềm cô đơn như mây ngàn tới
còn gì đâu còn gì đâu mà không thương nhau


Chốn trú ẩn cuối cùng
(Tình yêu mọc cánh thiên thần)

Tên tháng ngày viết trên môi cười
đốt đêm dài nghe ngóng tình yêu
nghe dã tràng, xuống hai vai gầy
đốt cơn buồn, đi đến tình yêu
Gọi vào tình yêu, gọi vào tình yêu, gọi vào tình yêu
Ta ra ngàn lối bắt loa gọi vào tình yêu

Khi những cơn gió Tết trở về, khi những cánh đồng còn trơ gốc rạ, đây đó thoang thoảng mùi hương của rơm, của lúa, của cả những bãi sình non... Nắng cũng bắt đầu chang chang trên những cánh đồng, đìa, bàu, ao, sông, rạch dần cạn nước thì người nông dân miền cực Nam này trong lúc tạm rảnh tay rảnh chân, chuyển sang công việc tát ao, tát đìa bắt cá để cải thiện bữa ăn và nếu có dư thì làm mắm dự trữ cho mùa mưa sắp đến và nhất thiết phải để dànhcho bằng được trong nhà vài khạp cá đủ loại để đổi món cho những ngàyxuân về, tết đến  thừa mứa những thịt mỡ, dưa hành...

Về quê tôi, Cà Mau ăn cá lóc nướng trui những ngày xuân đến tết về...

Thời đó, cũng tròm trèm ba mươi năm, tôi cùng gia đình vì cuộc mưu sinh rời bỏ miền Trung khốn khó để vào Nam mong làm cuộc lập thân, lập nghiệp. Cũng là cái thời mà tôi cảm nhận một cách rõ nét nhất cụm từ rừng vàng biển bạc ngay trên chính mảnh đất mà ngày nay tôi xem chính là quê hương của mình. Những hình ảnh từng đoàn, những đứa trẻ vô tư mặc quần ngắn, ở trần, tóc tai vàng cháy cột túm sau gáy, bên hông mang cái giỏ, tay cầm cái rổ nhỏ ngồi trên bờ coi người lớn tát đìa, chờ khi nước cạn người lớn bắt qua một lượt cá thì cả bọn nhảy xuống "bắt hôi". Ngày đó, đồng ruộng, ao đìa chưa bị săn lùng ráo riết để tham gia thị trường như bây giờ, thuốc trừ sâu cũng còn xa lạ và chưa có nhiều trên những đồng đất xứ này, con cá con tôm thỏa sức vẫy vùng, sống an bình nhiều năm mà không bị con người lùng bắt nên có nhiều con cá lóc, cá trê khi bắt lên có người đặt tên là cá cụ tổ, vì nó nặng tới 3 - 4 kg cá biệt có con lên hàng chục ký là chuyện thường ngày ở ... đìa! Thịt cá chắc, ngọt, bỏ vô miệng nhai, nuốt tới đâu nghe ngon tới đó.

Vào Nam cũng có miếng vườn, vườn nhà tôi lúc đó cũng có mấy cái đìa nho nhỏ thôi, năm nào gần Tết, ba tôi thường tổ chức tát đìa. Khỏi phải nói quang cảnh rộn rịp của ngày tát cá như thế nào. Trước ngày tát cá, gia đình đã chuẩn bị lu, hũ, khạp da bò để rọng cá; ba tôi thì vội vàng đi mướn chiếc máy nổ và khỏi cần gọi thì mấy gả trai tráng quanh xóm cũng tề tựu phụ việc.

Khi cái máy bơm gần cạn nước thì mấy chàng thanh niên chuyển qua tát gàu vai, nước càng cạn cá nổi lên càng nhiều, nhảy rồ rồ dưới mặt nước lấp xấp, mấy chú cá lóc cố tung mình vọt lên cao để thoát thân, còn mấy chị tôm càng thì quơ râu dày đặc, những chiếc càng như những chiếc đũa đưa lên khỏi mặt nước trông thật vui mắt, tép bạc đất nổi lềnh khênh bắt không kịp. Những người có tay sát cá nhảy xuống trước, họ chộp mấy con cá lóc bự lên rọng nước cho nó tỉnh táo sạch sẽ để mấy bà nội trợ làm món ăn, mấy con tôm cũng được tiếp tục hốt lên rọng nước trước. Cá trê, cá rô, lươn, cá chình, cá chạch là những loại chui sâu, luồn kỹ nên phải chờ nước thật cạn mới nắm đầu nó được. Trong khi đó, những người phụ nữ lo chuẩn bị bữa cơm cho tươm tất, nào rượu đế để mấy ông đưa cay, nào lo nấu nướng mấy món ăn ngon để bồi dưỡng cho bộ phận tát đìa. Món ăn được mọi người ưa thích nhất vẫn là món cá lóc nướng trui, bất kỳ nhà nào tát đìa cũng phải làm để cánh đàn ông đưa cay.

Những con cá lóc vừa ăn không lớn quá cũng không nhỏ quá được xiên từ miệng đến đuôi bằng cái que tre còn tươi, những cái que cá được cắm xuống đất, rơm chất chung quanh với lượng vừa đủ, cái khéo của người nướng là biết chất rơm tới mức nào là đủ, làm thế nào rơm vừa tàn thì cá cũng vừa chín. Cá nướng chín quá thì mất ngọt, chưa đủ đô thì thịt nhão và tanh. Rơm nhiều thì cá khét. Rơm ít, nướng nửa chừng chất rơm thêm thì khúc đầu sống, khúc đuôi khô nước. Trong khi than còn đượm, thì bọn trẻ tranh thủ nướng thêm tôm càng hoặc những con rắn bông súng mà chúng bắt hôi được khi dọn đìa. Nướng con nào chúng "giải quyết" ngay con nấy cho nóng hổi vừa thổi vừa ăn, vừa ăn vừa nướng, tay làm hàm nhai ngon đến nỗi nuốt không kịp thở.

Bữa ăn chính với cá lóc nướng trui được chuẩn bị chu đáo lắm. ăn cá lóc nướng trui mà ăn với mắm me là không phải dân khẩn hoang, không phải dân Cà Mau. Cá lóc nướng trui được chấm bằng muối cục đâm nhuyễn với những trái ớt hiểm hái vội bên vườn. Rau sống thì có đủ loại của các loại rau đồng như: Diếp cá, húng cây, húng lủi, tía tô, đọt dừng, đọt sộp, đọt cóc, đọt xoài, chuối chát, nếu có xoài non thì bằm nhuyễn cho thêm hương thêm vị.

Khi cá tôm bắt đầy lu đầy hũ rồi, mọi người tắm sơ cho sạch bùn rồi bắt đầu quây quần bên mâm cơm cạnh đìa. Đã đói bụng nhưng cũng từ từ cuốn miếng rau với cá sao cho khéo, cho bắt mắt để miếng ăn ngon hơn. Rau xanh sắp có lớp có lang, đặt miếng cá trắng phao còn nóng hôi hổi vào giữa, gói lại chấm vào chén muối cục đâm nhuyễn với ớt hiểm, cho vào miệng và rồi đưa cay bởi cốc rượu đế sủi tăm... cả đất trời phương Nam đang tan dần trong từng thớ thịt, từng mạch máu của người phương Nam.

Tôi đã thành người phương Nam tự bao giờ...

Hãy về Cà Mau một lần, nhất là trong dịp xuân về Tết đến, để ăn cá lóc nướng trui để làm người phương Nam một lần nhé!

ĐÀO MINH TUẤN

Anh gặp em một chiều mưa xứ Huế

Xối xả Tràng Tiền, trắng xóa dòng Hương

Những giọt nước mặn môi và tê buốt

Con tim anh ấm lạ thường

Rồi những đêm thềm nhà

Em lại nói yêu anh

Hương Ngọc Lan vẫn thoảng

Môi em nồng - những nụ hôn cháy bỏng

Ta vẫn yêu nhau

Hương Ngọc Lan không kịp tỏa đôi mùa

Lũ Đập Đá chỉ hai lần anh lội cùng em

Dòng sông Hương không cùng ta đi suốt cuộc tình

Ta lại xa nhau

Muời năm tìm lại...

Hai mươi năm tìm lại...

Để giờ này ba mươi năm anh tự vấn một mình

Tháng ngày dài sao chẳng dễ quên nhau

Để mùi hương thì con gái vẫn quyện mãi trong hồn

Và đau thêm - và nhớ thêm - và chắc phải lại tìm em...

Trời vẫn mưa - những cơn mưa Cà Mau chóng tạnh

Anh vẫn đi - chắc phải lại tìm em...

Chiều rơi màu lá đỏ
Thoáng dư âm ngọc ngà
Mấy vần thơ nho nhỏ
Trôi trong mắt nhạt nhòa

Chiều cuối đông buốt giá
Tìm ai năm tháng qua
Cuối chân mây người ấy
Có thương cuộc tình xa

Hồ xưa còn in bóng
Bài thơ chìm đáy trong
Chiều rơi vàng theo nắng
Nắng đem màu nhớ mong

Thơ người

  
 

 "Răng mà anh bỏ Huế mà đi đành đoạn như rứa !" Chao ôi, câu nói đậm chất ân tình của người thương ngày xưa đã đưa tôi - một đứa con bỏ Huế mà đi hơn hai mươi năm về lại với dòng sông Hương trầm mặc, về lại với núi Ngự Bình uy nghi, về lại với những thành quách vang bóng một thời...Tôi về với Huế ...

Hơn hai mươi năm trước vì cuộc mưu sinh, hơn hai mươi năm trước vì mộng lập thân...tôi xa Huế. Hai mươi năm sau, một câu nhắn gởi của người thương tôi quẳng hết sự đời để về với Huế những ngày xuân.

Về với Huế là về với di sản văn hóa, là về với hệ thống di tích cố đô mà  UNESCO đã công nhận là di sản văn hóa thế giới. Vâng! qua hàng trăm năm tồn tại trong môi trường khí hậu khắc nghiệt, bão lụt thường xuyên xảy ra, nhiều thời kỳ đất nước có chiến tranh ác liệt kéo dài, di tích cố đô có lúc bị tàn phá nặng nề một số công trình đã trở thành phế tích, nhưng nhìn tổng thể ta có thể cảm nhận đây là một hệ thống kiến trúc cung đình có quy mô lớn nhất, còn lại duy nhất của Việt Nam với hơn 1000 đơn vị công trình và hàng vạn cổ vật cung đình, tiêu biểu cho nghệ thuật kiến trúc cung đình tinh tế của Việt Nam. Còn gì bằng khi cùng người thương của những ngày xưa đi bên những thành quách củ mà nhắc đến những chuyện của ngày xưa...ngày mà hai đứa còn đỏ mặt mỗi khi gặp nhau, mỗi khi nghỉ về nhau...

Về với Huế là về để bắt gặp những kiến trúc kinh thành, cung điện ở Huế. Không to lớn choáng ngợp mà khô khan như kiến trúc của một số kinh đô khác. Ngược lại chúng ta sẽ bắt gặp một hình thái kiến trúc tinh tế, các công trình kiến trúc gắn bó với cảnh quan sông núi hữu tình, chứa đựng những đường nét trang trí chạm khắc nhỏ nhắn tinh xảo - như cô gái Huế mà bạn đang đi cùng... Nhiều người lấy làm thú vị khi được biết vùng đất xây dựng nên kinh thành Huế nguyên là một mặt bằng được sắp đặt lại bởi công sức lao động của hàng vạn dân binh. Nhớ lại những ngày xưa, khi Vua còn trị vì thì bằng một nguồn nhân lực rất lớn. Cụ thể dưới thời vua Gia Long, người ta điều chỉnh lại vùng đất "vương đảo" Phú Xuân, lấp dòng Kim Long cũ, đào mới một loạt các sông Ngự Hà, Đông Ba, An Hòa, Bạch Yến để tạo ra một thế đất cân đối bên dòng sông Hương, đối diện với tiền án núi Ngự, hai bên là Cồn Hến và cồn Giả Viên hữu Bạch Hổ, trong một thế hài hòa tự nhiên đến nỗi ít người nhận ra được quá trình con người đã xẻ đất, lấp sông có thể đây cũng là lời nguyền nên những người yêu ở Huế thường phải chia lìa nhau vì chẳng là gì cả! Ngày xưa người đã xẽ sông ngăn núi mà! Tôi và em chẳng gặp được nhau có phải vì lời nguyền này không?

Nằm ở vị trí trung tâm, kinh thành Huế với hai hệ thống Thành nội, Đại nội là một mẫu mực của kiến trúc cân đối. Đại nội với Hoàng thành. Tử Cấm thành và hàng trăm công trình kiến trúc tinh xảo, sơn son thếp vàng, bố trí cân xứng thể hiện nghiêm ngặt trật tự lễ nghi và uy thế chốn cung đình. Thành nội Huế với Kỳ đài vững chãi, uy nghi, với 10 cổng thành đối xứng, với hệ thống các dinh thự Lục Bộ, Cơ Mật viện, Quốc Tử Giám, Tàng Thư lâu... phản ánh bộ mặt sinh hoạt chính trị và văn hóa của chốn kinh kỳ một thời.

Phong cách kiến trúc tạo cảnh tinh tế của cung đình Huế còn đạt đến sự hài hòa tuyệt mỹ ở một số lăng tẩm nằm ẩn mình trong vùng đồi núi ven hai bờ sông Hương, ở phía Tây Nam kinh thành. Mỗi lăng vua là một phong cách kiến trúc riêng, thể hiện một phần những yếu tố triết lý, tâm linh và giá trị thẩm mỹ riêng biệt. Và bao trùm lên tất cả là lăng vua Nguyễn không gợi lên cảm xúc đau buồn về cái chết, ngược lại mỗi lăng vua là một chốn thanh nhã để con ngưòi dạo chơi, ngắm nhìn và suy tưởng.

Huế còn nhiều - rất nhiều danh thắng để cho ta thưởng ngoạn và về với Huế không thể không nhắc đến, nhớ đến những cô gái ngiêng nghiêng vành nón với mái tóc thề óng mượt và nhất là tiếng "dạ" nghe mà ngọt lịm cả tâm hồn. Huế của ngày xưa là thế, Huế của ngày nay vẫn thế vẫn dịu dàng, vẫn xưa cổ, vẫn trầm mặc, vẫn u hoài...và vẫn rất Huế.

Sơn nói người nghệ sĩ có một thế giới, một đời sống riêng của mình. Sơn phụ thêm chữ Pháp le monde à soi, pour soi. Sơn giải thích rằng nếu không có đời sống riêng nầy thì nghệ sĩ không còn là nghệ sĩ hay nữa. Mà đời sống riêng tư đó là cái gì ? Không đợi chúng tôi hỏi, Sơn tự trả lời một mình : đời sống đó là một cái gì huyền ảo, đầy " mộng tưỏng ", nghĩa là nó vừa hư vừa thực. Nó gần giống thế giới bên ngoài nhưng "ấkhông hoàn toàn giốngấ". Sơn dùng chữ invraisemblable để nói rộng thêm về thế giới riêng nầy. Theo lời Sơn, đời sống riêng của nghệ sĩ cũng có cây cỏ có bông hoa, có chim chóc, có dáng dấp của con người đi qua, nhưng tất cả cái đó không hoàn toàn giống thế giới bên ngoài. Thế giới người thường là thế giới cụ thể, nhưng thế giới nghệ sĩ thì " mông lung... trừu tượng ". Sơn nói thế giới nghệ sĩ là thế giới ngoài đời " nhân lên mười lần ". Vì sao ? Sơn giải thích : sở dĩ như vậy là vì thế giới nghệ sĩ đầy " ước mơ... hy vọngấ". Sơn nhắc đi nhắc lại hai chữ " ước mơ ". Sơn nói nhờ có thế giới riêng nầy mà bài hát được tồn tại. Không có thế giới riêng nầy, vẫn theo Sơn, sẽ không có nhạc hay, sẽ nghèo nàn. Theo lời Sơn, lý do có nhạc không hay là vì tác giả không có cái thế giới riêng đó.

Võ Xuân Hân 

Một lần lang thang đến Quy Nhơn, ghé Ghềng Ráng rồi thăm mộ thi sĩ họ Hàn ghi lại một vài tấm hình về làm tư liệu…

Một đêm đầu óc rổng không lang thang trên mạng và bắt gặp một khảo luận đáng để chiêm nghiệm thôi thì cứ cho lên blog như một nén nhang đến con người tài hoa mà bạc mệnh Hàn Mặc Tử…

 





Hàn Mặc Tử ( 1912-1940) . Sinh ngày 22 Sep. 1912 ở Lệ Mỹ ( Đồng Hới ) mất ngày 11 Nov.1940 . Trú ngụ ở Qui Nhơn từ nhỏ . Nhà nghèo , cha mất sớm . Học trường Qui Nhơn đến năm thứ ba . Làm sở Đạc Điền một độ, bị đau rồi mất việc .Vào Nam làm báo ít lâu lại trở về Qui Nhơn . Kế đó mắc bịnh hủi , đưa vào nhà thương Quy Hòa rồi mất ở đó . Làm thơ từ ngày 16 tuổi ( lấy hiệu là Phong Trần rồi Lệ Thanh ) . Đến năm 1936 , khi chủ trương tờ phụ trương văn chương báo Sài Gòn mới đổi hiệu là Hàn Mặc Tử . Đã đăng thơ : Phụ Nữ Tân Văn , Sài Gòn , Trong Khuê Phòng , Đông Dương Tuần Báo , Người Mới . Đã xuất bản Gái Quê ( 1936) . *** Tôi đã nghe người chê Hàn Mặc Tử nhiều lắm . Có người bảo : " Hàn Mặc Tử thơ với thẩn gì ! toàn là nói nhảm ". Có người còn nghiêm khắc hơn nữa :" Thơ gì mà rắc rối thế ! mình tưởng có ý nghĩa khuất khúc , cứ đọc đi đọc lại hoài , thì ra nó lừa mình ! " . Xuân Diệu có lẽ cũng nghĩ đến Hàn Mặc Tử trong khi viết đoạn này :" Hãy so sánh thái độ can đảm kia ( thái độ của những nhà chân thi sĩ ) với những cách đột nhiên mà khóc , đột nhiên mà cười , chân vừa nhảy , miệng vừa kêu : tôi điên đây ! tôi điên đây ! _Điên cũng không dễ làm như người ta tưởng đâu . Nếu không biết điên , tốt hơn là cứ tỉnh táo như thường mà yên lặng sống ". Nhưng tôi cũng nghe có những người ca tụng Hàn Mặc Tử . Trong ý họ , thi ca Việt Nam chỉ có Hàn Mặc Tử . Bao nhiêu thơ Hàn Mặc Tử làm ra , họ đều chép lại và thuộc hết . Mà thuộc hết thơ của Hàn Mặc Tử đâu phải là chuyện dễ . Đã khúc mắc mà lại nhiều : tất cả đến sáu bảy tập . Họ thuộc hết và chọn những lúc đêm khuya thanh vắng , họ sẽ cao giọng , ngâm một mình . Bài thơ đã biến thành bài kinh và người thơ đã trở nên một vị giáo chủ . Chế Lan Viên nói quả quyết : " Tôi xin hứa hẹn với các người rằng , mai sau , những cái tầm thường , mực thước kia sẽ biến tan đi , và còn lại của cái thời kỳ này chút gì đáng kể đó là Hàn Mặc Tử " . Ngót một tháng trời tôi đã đọc thơ Hàn Mặc Tử . Tôi đã theo Hàn Mặc Tử từ lối thơ Đường đến vở kịch bằng thơ Quần Tiên Hội . Và tôi đã mệt lả . Chính như lời Hàn Mặc Tử nói trong bài tựa thơ Điên , vườn thơ của người rộng rinh không bờ bến , càng đi xa càng ớn lạnh . Bây giờ đã ra khỏi cái thế giới kỳ dị ấy và đã trở về với cuộc đời tầm thường mà ý nhị , tôi thử xếp đặt lại những cảm tưởng hỗn độn của tôi . Thơ Đường Luật:Theo ông Quách Tấn , Phan Sào Nam hồi trước xem thơ Đường Luật của Hàn Mặc Tử có viết trên báo đại khái nói :" Từ về nước đến nay , tôi được xem thơ quốc âm cũng khá nhiều , song chưa gặp được bài nào hay đến thế ...Ôi hồng nam nhạn bắc , ước ao có ngày gặp gỡ để bắt tay nhau cười lên một tiếng lớn ấy là thỏa hồn thơ đó .Thơ Đường Luật Hàn Mặc Tử làm ra nhiều nhưng bị thất lạc gần hết , tôi không được xem mấy bài . Song trong những bài tôi được xem , tôi cũng đã gặp ít câu hay , chẳng hạn như : Nắm gắng đã không thành mộng được , Ngâm tràn cho đỡ chút buồn thôi. Dầu sao tôi vẫn nghĩ cái khuôn khổ bó buộc của luật Đường có lẽ không tiện cho sự nẩy nở một nguồn thơ dạt dào và lạ lùng như nguồn thơ Hàn Mặc Tử . Gái Quê:Nhiều bài có thể là của ai cũng được . Còn thì tả tình quê trong cảnh quê . Lời thơ dễ dàng , tứ thơ bình dị . Nhưng tình ở đây không có cái vẻ mơ màng thanh sạch như mối tình ta vẫn quen đặt vào trong khung cảnh những vườn tre , những đồi thông . Ấy là một thứ tình nồng nàn , lơi lả , rạo rực , đầy hình ảnh khêu gợi . Ông Phạm Văn Kỳ đề tựa cho tập thơ ấy là phải lắm : Gái Quê và Une voix sur la voie đều bắt nguồn trong tình dục . Thơ Điên :Thơ Điên gồm có ba tập : 1) Hương Thơm . 2) Mật Đắng . 3) Máu Cuồng và Hồn Điên . Hương Thơm :Ta bắt đầu bước vào một nơi ánh trăng , ánh nắng , tình yêu và cả người yêu đều như muốn biến ra hương khói . Một trời tình ái mới dựng lên đâu đây . Tuy có đôi vần đẹp , cảm giác chung tẻ nhạt thế nào . Mật Đắng : Ta vẫn đi trong mờ mờ . Nhưng thỉnh thoảng một luồn sáng lạ chói cả mắt . Nguồn sáng tỏa ra từ một linh hồn vô cùng khổ não . Ta bắt gặp dấu tích còn hoi hóp của một tình duyên vừa chết yểu . Thất vọng trong tình yêu , chuyện ấy trong thơ ta không thiếu gì , nhưng thường là một thứ buồn dầu có thấm thía vẫn dịu dịu . Chỉ trong thơ Hàn Mặc Tử mới thấy một nỗi đau thương mãnh liệt như thế . Lời thơ như dính máu . Máu Cuồng và Hồn Điên : Đến đây ta đã hoàn toàn ra khỏi cái thế giới thực và cái thế giới mộng của ta . Xa lắm rồi . Ta thấy những gì chung quanh ta ? Trăng , toàn trăng , một ánh trăng gắt gao , ghê tởm , linh động như một người hay đúng hơn một yêu tinh . Trăng ở dây cũng ghen , cũng giận , cũng cay nghiệt , cũng trơ tráo và cũng náo nức dục tình . Hàn Mặc Tử đi trong trăng , há miệng cho máu tung ra làm biển cả , cho hồn văng ra , và rú lên những tiếng ghê người ...Ta rùng mình ngơ ngác , ta đã lục lọi khắp trong đáy lòng ta , ta không thấy cái gì giống cái cảnh trước mắt . Trời đất này thực của riêng Hàn Mặc Tử . Ta không hiểu được và chắc cũng không bao giờ ai hiểu được . Nghĩ thế ta bỗng thương con người cô độc . Đã cô độc kiếp này và e còn cô độc đến muôn kiếp . Hàn Mặc Tử chắc cũng biết thế nên lúc sinh thời người đã nguyền với Chúa sẽ không bao giờ cho xuất bản Thơ Điên . Một tác phẩm như thế , ta không thể nói hay hoặc dở , nó đã ra ngoài vòng nhân gian

      Mấy hôm nay bận quá không có gì trên blog, thôi thì cũng dành chút thời gian trình làng vài tấm hình của một chuyến đi ...



BẾN SÔNG TRĂNG



ĐỘC HÀNH


HUẾ XƯA



SƯƠNG SỚM ĐA MY



TÌM NGUỒN NƯỚC